Dijital Teknolojiler, İnsan Hakları ile Elektronik Demokrasi, Modernite ve Dijital Otoriterlik

Giriş

Toplumun mevcut dijitalleşme aşamasının ölçeği ve sonuçları kuşkusuz doğası gereği devrimcidir ve hem beklentilerin ötesinde hem de dünya hakkında yeni fikirler doğurur. Aynı zamanda, toplumun dijitalleşmesi, insani bilgi tarafından her zaman yeterince tanınmayan yeni tehditleri de beraberinde getiriyor. Modern çağda, gerçek gücün bilgiye sahip olana ait olduğu iddiası yaygınlaşmıştır. Ancak bu ifadenin antitezi de doğrudur: Bilgi, gerçek güce sahip olana aittir [4, s. 186]. Dijital teknolojiler kamusal alana çıktığında birçok bilim insanı sistemin doğrudan ve dolaylı bir şekilde hukuku, demokrasiyi ve hürriyetleri güçlendirip pekiştireceğini belirtmişlerdir.

Aksine gelinen noktada ve önümüzdeki süreçlerde de dijital çağda belirtilen sacayakları ile birlikte özellikle hukuk ve demokrasi kavramının daha fazla kırılgan hale geldiği görülmektedir.

Mevcut dijital teknolojiler, otoriterlik ve demokrasinin temel kavramlarını yeniden düşünmemizi öncelemektedir.

Otoriter rejimler kamusal alanda kendi çıkarlarıyla örtüşmeyen davranışlara karşı baskıcı politikalar izlerler. Bu rejimler kamusal alanın yanı sıra dijital alanda da kısıtlamalar uygulamaktadır.

Özellikle Pandemi döneminde bazı devletlerin dijital alanda kurallarını arttırdığına dair izlenimler ve raporlar mevcuttur.

Tanımlar

Dijital otoriterleşme otoriter rejimlerin sadece teknolojiyi kullanmak amacıyla değil aynı zamanda vatandaşların davranışını şekillendirmek için gözetim, baskı, hileyle yönlendirme ve sansür yöntemlerini kullanarak otoritesini sürdürmeyi hedeflemesi olarak tanımlanabilir. (Khalil, 2020, s. 6). Feldstein (2020) dijital otoriterleşmenin altı tekniğinden bahsetmektedir: gözetim, sansür, sosyal hileli yönlendirme, taciz, siber saldırılar ve sosyal medya kullanıcılarını doğrudan hedef alma.

Dijital otoriterleşme yapay zekâ aracılığıyla üretilen teknolojilerle yapılmaktadır ve bu teknolojiler şirketler tarafından satılmaktadır. Çin merkezli Huawei bunun öncüsü iken, ABD, Almanya, Birleşik Krallık, Fransa ve İsrail merkezli şirketler gözetlemeye yönelik yazılımlar üretmektedir (Feldstein, 2020). Devletler topladığı büyük veriyi yapay zekâ aracılığıyla sınıflandırılabilmektedir ve vatandaşların duyguları, düşünceleri ve eylemlerini tespit edebilmektedir (Khalil, 2020, s. 7).

Böylece devletler vatandaşları üzerinde bir takip sistemi yürütebilmektedir. Rebecca MacKinnon otoriter rejimlerin dijital teknolojilere sağladığı uyumu otoriterliğin şebekeleşmesi olarak adlandırmaktadır (Aktaran: Oğuz, s. 110). Hükümet sosyal medyada gerçekleşen sohbetleri takip etmekte hatta vatandaşların özgürce konuşabildikleri hissini yaratan ortam oluşturmaktadır (Oğuz, 2018, s. 110). Böylece devletler sosyal medyayı kendi kurallarıyla yeniden düzenleyebilmekte ve vatandaşları adapte edebilmektedir.

Dijital Diktatörlük

Dijital diktatörlük; baskıcı rejimler tarafından bilgi teknolojilerinin yerli ve yabancı unsurları gözetlemek, bastırmak ve manipüle etmek amacı ve kullanımı ile ortaya çıkan rejimin adıdır. Bu rejim, baskıcı ve otoriter bir rejimin modern teknolojiler ile kontrolü tamamen ele geçirmesi ile ortaya çıkar. Çin’in liderliğinde bugünün dijital otokrasileri, uzun süredir devam eden otoriter hayatta kalma taktiklerini güçlendirmek için teknolojiyi kullanıyor. Eskiden bir deneğe veya kurbana ihtiyaç duyulurken otokrasiler internetten ve diğer yeni teknolojilerden yararlanıyor. (https://savunmasanayiguncesi.blogspot.com/2020/05/dijital-diktatorlugun-yukselisi-ve.html )

Dijital alanda liberal demokrasi ve otoriterlik arasında bir mücadeleyle karşı karşıyayız. İsrailli tarihçi Yuval Harari, insanlığın “dijital diktatörlüğe giden yolda” olduğunu söylüyor. Devasa gözetim, yapay zekâ ile birleştirilmiş büyük veriler, milyarlarca insanı izlemeyi ve kontrol etmeyi her zamankinden daha kolay hale getiriyor.

The Atlantic’te yazan Harari, “20. yüzyıldaki otoriter rejimlerin ana handikabının – tüm bilgi ve gücü tek bir yerde toplama arzusunun – 21. yüzyılda nasıl belirleyici bir avantaj haline gelebileceğine” işaret ediyor. (https://mindmatters.ai/2018/09/digital-dictatorship/)

Dijital otoriterleşme yapay zekâ aracılığıyla üretilen teknolojilerle yapılmaktadır ve bu teknolojiler şirketler tarafından satılmaktadır.

Çin merkezli Huawei bunun öncüsü iken, ABD, Almanya, Birleşik Krallık, Fransa ve İsrail merkezli şirketler gözetlemeye yönelik yazılımlar üretmektedir (Feldstein, 2020). Devletler topladığı büyük veriyi yapay zekâ aracılığıyla sınıflandırılabilmektedir ve vatandaşların duyguları, düşünceleri ve eylemlerini tespit edebilmektedir (Khalil, 2020, s. 7). Böylece devletler vatandaşları üzerinde bir takip sistemi yürütebilmektedir.

Rebecca MacKinnon otoriter rejimlerin dijital teknolojilere sağladığı uyumu otoriterliğin şebekeleşmesi olarak adlandırmaktadır (Aktaran: Oğuz, s. 110). Hükümet sosyal medyada gerçekleşen sohbetleri takip etmekte hatta vatandaşların özgürce konuşabildikleri hissini yaratan ortam oluşturmaktadır (Oğuz, 2018, s. 110). Böylece devletler sosyal medyayı kendi kurallarıyla yeniden düzenleyebilmekte ve vatandaşları adapte edebilmektedir.

Çin’in Wuhan kentinde 2019 yılında ortaya çıkan ve hızla küresel bir salgın olarak yayılan Covid-19, var olan dünya düzenini temelinden sarsmıştır. Salgın tüm sektörlerde kendini belli etmiş ve küresel ekonomiyi de darboğaza sürüklemiştir. Pandemi her alanda birçok olumlu ya da olumsuz sonuçlar doğurmuştur. Birçok devlet gelişen teknolojiyi yönetim şekillerine adapte etmiş ve hatta teknolojiden doğan dijital bir rejim geliştirmiştir. Çin bu dijital rejimi uygulayan en iyi örneklerden biridir. Söz konusu rejime karşı tutum sergileyen gruplar, bu rejimi ‘dijital diktatörlük’ olarak adlandırmışlardır.

Çin Komünist Partisi’nin uyguladığı bu rejimde tek amaç halkı kontrol altında tutmak değil elbette. Çin, teknolojik standartları belirleyerek ve diğer ülkelerin dijital dünyasını kontrol altına alarak bir “dijital İpek Yolu” meydana getirmek istiyor. Diğer ulusların dijital altyapısını kontrol eden Çin, istihbarat operasyonları, elektronik gözetleme ve jeopolitik etki için bu stratejik pozisyonu kullanabilmektedir. Ne de olsa, bu dijital altyapılar genellikle Çin’in önemli verilere erişmesine izin veren “arka kapı mekanizmaları” ile birlikte gelir.

Dijital Teknolojiler ve Modernite

Elektronik iletişim olanakları ve bilgi iletme yöntemlerindeki değişiklikler, yalnızca iktidarı bu şekilde kullanma modellerini değil, aynı zamanda tüm sosyal süreçleri de değiştirmiştir [3, s. 58]. Belirli bir zaman diliminde üstesinden gelinebilecek belirli bir mesafe olarak klasik uzay anlayışı, artık bu biçimde bir ağ bağlamında var olamaz, çünkü bu durumda koordinat eksenlerinin kendileri değişir. Kısa bir yolu kat etmek, bilgiyi küresel ölçekte taşımaktan bazen daha uzun sürebilir. Ancak sosyal dünyada çok önemli olan iletişim hızıdır. Ve uzayın bu haliyle tanımlanması iletişim hızıyla gerçekleşir.

Bu nedenle, aynı uzaysal mesafe, farklı mesafeler anlamına gelebilir ve bunların hiçbirine eşdeğer olmayabilir. Buna göre uzay bir uzaklık değil, farklı uzaklıkların bir toplamıdır [2, s. 373].

Bir bakıma kendi mekânlarına ihtiyaç duyan, aynı zamanda buna ihtiyaç duymayan otonom sosyal dünyalar gibi görünen sosyal ağların oluşumunun temeli olan, mekânın bütünlüğünün, parçalanmasının ve yeniden bir araya gelme yeteneğinin kaybıdır. [3, İle. 61].

Gazeteler kamuoyu oluşturma işlevini yitirdiğinden ve gazetelerin yerine başka bir saf biçim gelmediğinden, herkes kendi tehlike ve riskleri altında bağımsız olarak tüm konularda kendi bakış açısını oluşturmaya zorlanmaktadır. Herkes kendi bütünlüğü içinde kendi dünya görüşünü oluşturmalıdır.

Bilginin mevcudiyeti, her bir bireyi çoğu konuda kendi vizyonunu oluşturmaya iter ve bu her zaman ideolojilerin klasik koordinatlarına uymaz. Daha doğrusu, belirli bir durumda her zaman onların ötesine geçer. Her belirli kişi, bağımsız olarak yalnızca belirli bir alanı işgal etmekle kalmaz, aynı zamanda onu çeşitli sosyal etkileşim konularında kendi konumlarından çeşitli şekillerde oluşturmaya zorlanır.

15 yıl önce bile dijital teknolojiyi ve interneti bir özgürlük ve demokratikleşme aracı olarak gördük. Bu duygusal dalgada bir takım “renkli” devrimler ve demokratik protestolar gerçekleşti, netizen (ağ vatandaşı) kavramı ortaya çıktı, dikey dünyanın bir tür yıkımı gerçekleşti, ağ etkileşimlerinin ülkeler ve sınırlar dışında filizlenmesi. İnternet, dünyanın dağıtılmış yatay bir gücü olarak sunuldu ve küresel nüfuzu, dünyadaki tüm insanların gerçeği görmesi ve peçenin gözlerinden düşmesi anlamına geliyordu.

Ancak aradan 10 yıl geçtikten sonra, beklenen hiçbir şeyin gerçekleşmediğini anlıyoruz. Ağ parçalıdır ve internette tek bir gerçek ve bu gerçeğe ilişkin tek bir bilgi akışı yoktur. Bu arada toplum çeşitli nedenlerle ulusal sınırlara geri dönmekte, giderek daha fazla paternalizme ihtiyaç duymakta ve milliyetçi duygunun seviyesi yükselmektedir. D. Trump’ın Birleşik Devletler Başkanı olarak seçilmesi ve Brexit, ağ gerçekliğini anlamanın bu aşamasının önemli noktaları haline geldi. Bu aşamadaki bir tür gerileme, toplumun ağ yapılarına çok mu fazla önem verdiğimizi, internetin önemini abartıyor muyuz diye düşünmemize neden oldu. Ancak aynı zamanda, ikinci aşamanın geri alınması, ağ ve dijital teknolojilerin daha da gelişmesini durdurmadı [9, s. elli]. 

Dijital Otoriterlik

Dijital teknolojilerin gelişimi sadece açıklık ve özgürlük getirmekle kalmıyor, aynı zamanda giderek otoriter rejimlerin üreme alanı haline geliyor. Kitlesel şiddete değil, yapay zekâ unsurlarının tanıtılması yoluyla bilginin manipülasyonuna dayanan bir dijital otoriterlik olgusu var.

Özgürlüğün yakınlığı anlamına gelen bilgiye tam erişim kavramıyla ilişkili dijital teknolojilerin kitlesel tanıtımının ilk aşamasının coşkusu, dünya sakinlerinin çoğunluğu için İnternet ve dijital iletişimin hale geldiği gerçeğiyle sona erdi. Bilgi ve bilgi edinme yeri değil, eğlence yeridir. İstatistiklere göre, kullanıcıların %8-10’undan fazlası İnternet’teki siyasi içerikle ilgilenmiyor. Ve bu öngörülemeyen düzenlilik doğaldır.

İnternetin alanı toplumu çıkar gruplarına böler. Her grup kendi söylemini üretir ve rahatsız edici kaynakları kasıtlı olarak sınırlayarak kendisini dış etkilerden izole eder. Bugün internetin bir bilgi okyanusu değil, bir eğlence okyanusu olduğunu söylemek zaten güvenli.

Başka bir deyişle, çok yönlü bilgilere oldukça eksiksiz erişime sahip olsa bile, toplum her zaman onu kullanmaya hazır değildir. Kamusal oto sansür, internetin otoriter rejimler için her derde deva olarak başarısızlığındaki ilk faktördür.

Böyle bir oto sansürün nedeni nedir? Sadece insan tembelliği ve ciddi bilgileri özümseme isteksizliği ile mi? Gerçek şu ki, İnternet sadece ücretsiz bir bilgi deposu değil, aynı zamanda hakikat ve hakikat fikrinin prensipte sorgulandığı çok dengesiz bir melez alandır. Her grup, esas olarak güdümleme yoluyla kendi gerçeğini ifade etmeye ve evrenselliğini kanıtlamaya çalışır. Otorite ve hiyerarşi yoktur. Tek otorite gürültülü bir kişidir. Ve daha fazla duyguya neden olan daha yüksek sesle olur. Aynı zamanda, yüksek ses ve duygusal parlaklık elde etmenin yolları çok çeşitli olabilir ve sınırda dezenformasyona, sahte haberlere ve doğrudan manipülasyona ulaşabilir.

Çevrimiçi duygular, toplantılara, mitinglere ve protestolar pek aktarılamaz. İnternette duygu almaya alışmış, çevrimiçi bir topluluğa belirli bir aidiyet hisseden, bu tür kullanıcılar arasında desteği olan bir vatandaş, kanepesine daha da bağlanacak ve diğer insanlarla birlik ihtiyacını hissetmesi muhtemel değildir. [11, s. 6].

Bu nedenle, İnternet otoriterlik için her derde deva olmadı. Ve her türlü doğru bilgiye görünürdeki erişim, oto sansüre ve otoriter rejimler tarafından daha fazla kontrole dönüştü.

Otoriterlik için her derde deva olarak dijital teknolojilerin ve ağın başarısızlığındaki ikinci faktör, herhangi bir teknolojik değişikliğin yalnızca çalışan sosyal kurumlara dayatılması gerektiğidir. Aksi takdirde, teknolojiler yalnızca totaliter matrisleri yeniden üretmeye mahkûmdur. 

Şekil soru sormuyor, algoritmalar yazıyor ve yürütüyor. Bu algoritmaları belirleyen kişi özgürlüğüne sahip olmaya devam edecektir. Ancak, bu faaliyet gerçek tanımlama ve yayına daha da az uygun olacaktır.

Ve bu durumda, en basit kamu kurumlarının ilk varlığına duyulan ihtiyaçtan bahsediyoruz: sorumlu bir hükümet, parlamento, seçilmiş bir cumhurbaşkanı, bağımsız bir mahkeme. Otoriter rejimlerde var olan ikameler – bir kişinin kişisel gölgeleri – bir kişinin mahremiyet hakkını koruma gibi karmaşık görevi, dijital teknolojileri kendi çıkarları doğrultusunda kullanma yönünde büyük bir cazibe ile yerine getiremeyeceklerdir.

Bu nedenle, dijital teknolojiler, çalışan temel kamu kurumlarının başlangıçtaki varlığına veya yokluğuna bağlı olarak, ülkelerin gelişmiş özgür ve demokratik olmayan otoriter ülkeler olarak daha da fazla bölünmesine katkıda bulunacaktır. Aynı zamanda bu boşluğun üstesinden gelmek daha da zor olacaktır [9, s. 53]. 

Bunun iki nedeni vardır:

1. Otoriter rejimler, modern teknolojilerin arkasına saklanacak ve gelişmiş sistemlerin görünümünü oluşturacaklardır.

2. Rejimin suçlarını kanıtlamak neredeyse imkânsız olacak, çünkü tüm hikâye yapay zekâya bağlanacak ve kamu denetimine ve gözetimine erişim neredeyse imkânsız olacak. Daha sonra mahkemeler, birincil protokollerin kopyalarının sağlanmasıyla başlar. Ve bu durumda, gözlemcinin azmi ve birincil protokolün varlığı adaletin yeniden sağlanmasında olumlu bir rol oynayabilir. 

Ancak, e-oylama ne olacak? Bu süreci nerede, kim ve nasıl gözlemleyecek?

Otoriter bir rejim tarafından tam dijitalleşme ve kişisel bilgilere erişim, bir kişi üzerinde tam kontrole yol açacak ve en önemlisi, pratik olarak onu bu kontrolün ötesine geçme fırsatından mahrum bırakacaktır. 

Bu kontrolün ne kadar şiddetli olacağını vatandaşın siyasi faaliyeti belirleyecektir. Ve politik olarak aktif sınıf nüfusun çoğunluğunu oluşturmadığından, vatandaşların büyük bir kısmı için bu kontrol süreci şimdilik görünmez kalacaktır. Bu tür bir toplam kontrolün görünmezliği, istisnasız toplumun tüm üyelerine “rahatsızlık” getirmeyeceğinden, pratikte onu meşrulaştırır.

Farklı bilgi sistemlerinde zaten ne kadar büyük miktarda veri depolandığının farkında bile değiliz. Bu, hareketlerimiz, isteklerimiz, arzularımız, satın almalarımız, ilgi alanlarımız, arama alışkanlıklarımız, kişisel verilerimizle ilgili verilerdir. Çoğu zaman, kullanıcı sözleşmesini bile okumadan bu bilgilerin saklanmasını kabul ediyoruz, ancak bunun nedeni şu anda şu veya bu kaynağı kullanmamızın önemli olmasıdır. Bir yandan, kişisel bilgilerin toplanmasına katılma ya da katılmama kararı vatandaşta kalmalıdır, ancak modern kişisel veri işleme sistemleri ve yaşam cihazı dijital teknolojilere o kadar bağlıdır ki, böyle bir karar ancak verilebilmektedir. Vatandaşların çoğunluğu için pek mümkün olmayan tam bir inziva tercihi tarafından belirlenir.

İnsan haklarına ve bireysel özgürlüklere dayanan demokratik bir devlet, mahremiyet haklarını güvence altına almak için öncelikle bireylere ilişkin bilgilerin şifrelenmesi ve ardından yok edilmesi için güvenilir yöntemleri garanti etmelidir. Ancak gördüğümüz gibi, bu yükümlülüğün yerine getirilmesi veya yerine getirilmemesi tamamen devlet kararı düzlemindedir ve ideolojisine ve değerlerine bağlıdır [10, s. 675].

Buna karşılık, gerektiğinde İnternet’i sansürlemeyi ve vatandaşlar hakkında bilgi toplamayı ve onları yüz tanıma sistemleri aracılığıyla doğrudan izlemeyi öğrenen otoriter rejimler, kendini yeniden üretme konusunda neredeyse sınırsız fırsatlara sahiptir.

Böylece, yeni bir otoriterlik biçimi, kitlesel şiddete değil, bilginin manipülasyonuna dayanmaktadır. Otoriterlik artık Tiananmen’de olduğu gibi tanklara değil, kendi kendini yeniden üretmek için dijital teknolojilere ihtiyaç duyuyor. Bütün bunlar nihayetinde bireyin hak ve özgürlüklerinin kısıtlanmasına ve üyeleri üzerindeki kontrolün genişlemesine yol açar.

İlginçtir, ancak bu tür bir endişe aynı zamanda modern elektronik araçların kullanıcılarının şaşırtıcı kayıtsızlığı ile yan yanadır. İnsanlar çoğu zaman kendi elleriyle yayınladıkları tüm bilgilerin kendilerine karşı dönebileceğini düşünmezler veya fark etmezler [4, s. 203]. Bu neden oluyor? Suçlanacak olan gerçekten sadece cehalet ve saflık mı?

Vatandaşların ağdaki bu aktif davranışlarının nedenlerinden biri, hem demokrasilerde hem de otoriter devletlerde içkin olan katılım talebinde yatıyor olabilir. Ve çeşitli elektronik platformlar bu katılıma basitleştirilmiş erişim sağlar. 

Otoriter ülkelerde, e-katılım kurumu birkaç işlevi yerine getirebilir:

1. E-katılım, iç ve dış meşruiyetin bir unsuru haline gelebilir. Bu tür kurumların kullanımı rejimin istikrarını arttırır, çünkü onların yardımıyla yetkililer bir yandan açıklıklarını, diğer yandan güçlerini: yükümlülüklerin yerine getirilmesini sağlamak ve devletin faaliyetlerini kontrol etmek için gösterebilirler. Yönetici seçkinler [1, s. 38].

Ayrıca, bilgi teknolojisinin rejim için sembolik değeri büyüktür. Dijital teknolojiler, devletin “elektronik imajının” oluşumunda, modernliğinde ve sürdürülebilirliğinde önemli bir faktör haline geliyor. Devlet, vatandaşları ile dinleyen ve diyaloğa hazır olarak algılanmaya başlıyor. Aynı zamanda, vatandaşların gerçek katılımından söz edip etmememiz o kadar önemli değil, sadece birkaçı bunu daha iyi anlayacaktır. Elektronik katılımın tanıtımının imaj rolü, herhangi bir uygulama seviyesi ile elde edilir. Hem demokrasilerde hem de otokrasilerde, yeni açıklık ve katılım teknolojileri, gücün meşruiyetini korumada kabaca eşit bir rol oynamaktadır.

2. Otoriter rejimler, kamuoyu değerlendirmesine, bu konuda bilgiye ihtiyaç duyar. Bu nedenle e-katılım, kamu duyarlılığını izlemek için önemli bir araç haline geliyor. İnsanların gerçekten ne istedikleri, hangi problemlerin gerçek olduğu, bunların arzularla nasıl ilişkili olduğu ve nasıl çözülebilecekleri hakkında devasa miktarda bilgi toplanır. Aynı zamanda, otoriter rejimlerde vatandaşların karar alma süreçlerine katılımından değil, bilgi toplamak için son derece önemli bir mekanizma olan gerçek oylama kisvesi altında görüşlerin ifade edilmesinden bahsediyoruz. Bu tür bir prosedüre katılım devlet tarafından teşvik edilir (örneğin, Aktif Vatandaş sisteminde, katılım için bonus puanlar verilir, bunlar daha sonra ödüllerle takas edilebilir),

3. Elektronik katılım, devletlerin yatırım çekiciliğini artırmak için de bir araçtır. Bir bakıma, uluslararası sosyalleşme ve ekonomik çekiciliğin bir faktörüdür. Küresel eğilimlere uyum, hem statüde bir artış hem de yabancı yatırım akışı şeklinde belirli faydalar gerektirir. Ayrıca, ters bir süreç de vardır: küresel iletişime katılım, en iyi küresel uygulamalar hakkında bilgi edinilmesine ve bunların daha fazla kullanılma olasılığına katkıda bulunur. Devletin uluslararası derecelendirmelerdeki konumu artmakta ve bu da ülkenin yurtdışındaki statüsünü güçlendirmektedir. Elektronik katılım, diğer şeylerin yanı sıra, BM aracılığıyla ve diğer uluslararası örgütler ve devletlerin politikaları aracılığıyla teşvik edilen, uluslararası alanda tanınan gelişmiş bir demokratik yönetişim sistemi olarak bu şemaya tam olarak uyar [1, s].

Aynı zamanda, demokratik olmayan ülkelerde e-devlet veya e-katılımın rolünün çok koşullu olduğu açıktır. Böyle bir mekanizmanın getirilmesi, demokrasilerde olduğu gibi vatandaşların siyasi kararlar almasına izin verildiği anlamına gelmez ve hiçbir şekilde herhangi bir siyasi veya kurumsal değişiklik gerektirmez. Hiç kimse, herhangi bir yasada neyin gerekli olduğunu, neyin gerekli olmadığını veya bütçenin nasıl düzenlenmesi gerektiğini vatandaşların tartışmasına izin vermeyecek. Otoriterlikte, elektronik katılım, hâlihazırda verilmiş bir kararın sonuçlarını değerlendirme veya uygulamaya katılma yeteneğine indirgenir.

Özünde, e-katılım, otoriter rejimlerde olduğu gibi, insanların sadece icat edilmiş olanı değerlendirmelerine izin vermekle kalmamalı, aynı platformların, yasaların ve fikirlerin icadına katılma fırsatı sağlamalı ve kararlar kesin olarak dayanmalıdır.

Otoriter bir rejimde e-katılımın bir başka sorunu da, gerekirse, nispeten önemli bir konuda uygun bir araştırma yapmak için, her türlü tahrifata cesurca, kontrolsüzce ve cezasız bir şekilde başvurmanın mümkün olmasıdır. Sahtecilik, kayıt aşamasında bile başlayabilir. Rejim, vatandaşların bu platformların faaliyetlerine yoğun katılımıyla ilgilendiğinden, kayıt çoğu zaman son derece basitleştirilmiştir. Ancak bu da, hileli oylar ve çeşitli botların ve ölü ruhların ortaya çıkması için fırsatlar yaratır. İkinci seviye tahrifat, yukarıda belirtildiği gibi algoritma oluşturma aşamasında gerçekleştirilebilir.

Otoriter rejimlerde dijital teknolojilerin analizinde önemli bir yer, sözde dijital diktatörün ikilemi tarafından işgal edilmektedir. Görünüşü dijital teknolojilerin ikiliği ile ilişkilidir: bir yandan dijital ve ağ teknolojileri ülkedeki ekonomik kalkınmaya yardımcı olurken, diğer yandan protesto tarafından ustaca kullanılabilecek ücretsiz, yoğun bir şekilde kontrol edilen bir bilgi akışı oluştururlar.

Hareketler kendi potansiyellerini harekete geçirmek için harekete geçerler ve bu da kuyruk, en azından diktatörün gözünde rejim için yadsınamaz bir tehdittir. Bu nedenle, otoriter bir yönetici bir seçimle karşı karşıyadır: ya ekonomik gerilik pahasına yeni teknolojilerin gelişmesini engellemek ya da kendi gücünü kaybetme riskini almak.

Otoriter yöneticinin, dijital teknolojilerin kullanımıyla bile rejimin istikrarını korumak için zaten bir dizi araç biriktirdiği söylenmelidir. 

Örneğin, elektronik katılımın getirilmesiyle eş zamanlı olarak, doğrudan yasaklar ve siyasi teröre kadar çevrimiçi ve çevrimdışı sivil faaliyetler üzerindeki kontrolü güçlendirmek mümkündür. Egemen veya özgür olmayan bir İnternet, ulusal platformlar, yazılımlar ve uygulamalar yaratmak, aynı zamanda en ileri görüşlü diktatörlerin (Çin, Singapur, Fas) etkili bir stratejisidir. Böylece ülke liderleri, dijital teknolojilerin demokratikleşme potansiyelini azaltırken ekonomik faydaları en üst düzeye çıkarmaya çalışıyor.

Bu nedenle, rejim dijital teknolojileri kullandığında ve getirdikleri değişikliklere uyum sağladığında, giderek daha fazla ülkenin ağ otoriterliği denilen şeyi uyguladığı sonucuna varabiliriz [1, s. 40]. İnternette nispeten özgür iletişime izin veriyorlar, ancak çeşitli şekillerde bunun rejim için bir tehdit olmasını engelliyorlar. Ve bu anlamda hükümet, yalnızca düzenleyici olarak değil, aynı zamanda İnternet alanında aktif bir katılımcı olarak da hareket eder.

Elektronik Demokrasi

Aynı zamanda, modern dijital teknolojiler, siyasi süreçlerin geliştirilmesi ve vatandaşların devletin doğrudan yönetimine katılımı için yeni fırsat pencereleri de açmaktadır. En azından teorik olarak, dijital teknolojiler aracılığıyla temsili demokrasiden doğrudan demokrasiye geçişi güvenle hayal edebiliriz. Artık herkesin fikrini almak için tek bir yerde, tek bir meydanda nasıl toplanılacağı endişesi yok, ancak bu tür bir katılım için uygun bir dijital platform düzenlemek yeterli.

E-demokrasi ideal olarak, her vatandaşın sadece oylamaya katılabileceğini değil, aynı zamanda sorusunu gündeme getirme ve her bir madde hakkında konuşma hakkına da sahip olduğunu varsayar. Vatandaşların ülke hükümetine gerçek katılımını garanti edecek olan bu prosedürdür.

E-demokrasinin en önemli ilkelerinden bazıları şunlardır:

1. Seçim hareketliliği. Seçmen iradesi belirli bir yılda bir kez değil, teknik araçlar yardımıyla çeşitli konularda çok daha sık ifade edilir.

2. Ses delegasyonu. Bugün, yalnızca teknolojik ilerlemenin değil, aynı zamanda çok sayıda endüstrinin uzmanlaşması çağında, doğrudan demokrasiyi canlandırmanın cazibesi, çoğu vatandaşın bir dizi özel konu üzerinde karar verememesinden kaynaklanmaktadır [11, s. 6]. 

Bir alandaki uzmanlar, tüm konularda karar verirken doğru oy kullanmak için diğer tüm alanları aynı anda anlama fırsatına her zaman sahip değildir. Bu durumda, başka bir sorun ortaya çıkıyor, ancak yetersiz bir yetkinlik seviyesini tanıyabilen ve bir veya başka bir konuda karar vermeyi reddeden bir kişi var mı?

Bu koşullar altında, çıkış yollarından biri, belirli bir konuda size yakın bir konumda olan bir temsilci olan bir veya başka bir uzmana oy verme olasılığı gibi görünüyor. Her yeni sayı için, bu tür bir yetkilendirme farklı olabilir veya bir vatandaş kendisi bir uzman olarak hareket edebilir ve kendisine devredilen yurttaşların oylarını toplayabilir.

3. E-demokrasi sistemi içinde çeşitli pozisyonlara başvuranlar da dahil olmak üzere her düzeyde bilginin şeffaflığı.

E-demokrasi olgusu, ilgili e-devlet kavramından temel olarak farklıdır. İkincisi, devlet hizmetlerine erişimin kalitesini iyileştirmeyi, bu tür erişimin etkinliğini ve kolaylığını artırmayı içerirken, e-demokrasi her vatandaşın hükümete doğrudan katılma fırsatlarını genişletmeyi amaçlar.

Ayrıca, uygulamada, e-demokrasi genellikle e-katılımın dar bir kapsamı olarak anlaşılır. Ancak teorik açıdan bu yanlıştır, çünkü e-katılım, e-devlet ile e-demokrasi arasında bir ara konuma sahiptir. İkincisinden farklı olarak, e-katılım yalnızca siyasi alana değil, aynı zamanda diğer herhangi bir sektöre de atıfta bulunabilir ve siyasete e-katılım durumunda, karar vermenin mutlaka görevi olması gerekmez [1, s. 36].

Yukarıda belirtildiği gibi, e-katılım otoriter rejimler tarafından da aktif olarak kullanılabilir, çünkü bu durumda görüşler toplanır, ancak seçimler, irade ifadesi, aktif eylem değil.

Elektronik demokrasi, kolektif zekâ veya kolektif akıl gibi bir kavramla yakından bağlantılıdır ve aslında buna dayanmaktadır. Kolektif zekâ terimi, kolektif karar verme sürecinin incelenmesinde ortaya çıktı. Bir grubun, bu gruptaki en iyi bireysel çözümden daha etkili olan sorunlara çözümler bulma yeteneği olarak tanımlanabilir. Bu tanımdan bir düzenlilik çıkar: verilen grup ne kadar büyükse, çözüm o kadar iyi olur. Bu anlamda dijital teknolojiler, bu grubu maksimum boyuta genişletmek için evrensel fırsatlar sunar; bu, insanlar arasındaki etkileşim yoluyla genel sosyal bilgi fonunun da genişleyeceği anlamına gelir.

Kolektif zekâ, bilgiye, fikirlerin paylaşımına ve alınan yeni bilgilere dayalı bir kültüre dayandığı takdirde, toplumun demokratikleşme sürecinde önemli bir rol oynayacaktır. Dolayısıyla kolektif zekâ, farklı üyeleri tarafından heterojen bir toplumun daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunacaktır. Ancak burada bile, toplumun demokratikleşmesi için kolektif zekâ olanaklarının potansiyel kırılganlığı yatmaktadır. Bazılarının bilgisi toplumun diğer üyeleriyle sınırlıysa, o zaman böyle bir durum kaçınılmaz olarak kolektif zekânın getirilmesiyle doğrudan zıt sonuçlara yol açacaktır: Böyle bir toplum demokratikleşme yolunu değil, hileyle yönlendirme yoluyla dijital otoriterleşme yolunu izleyecektir.

Ancak e-demokrasi ile kolektif zekâ arasındaki bağlantı, bir başka çelişkinin daha tespit edilmesine yol açmaktadır. Bir yandan, e-demokrasi, her bir bireysel vatandaşın devletini yönetme olanaklarını genişletmek için tasarlanmıştır, ancak diğer yandan, böyle bir yönetim ancak, içinde açık bir değişimin olduğu kolektif zekâ koşulları altında mümkündür. Bireyden kolektife bilgi ve gücün odağı. 

Yazarın e-demokrasinin temel kırılganlığını geleceği yönetmeye yönelik bir tür evrensel yaklaşım olarak görmesi bu çelişki içindedir.

Ancak, A.N. Pilipenko’ya göre, temsili demokrasinin krizi, gerçekte var olmayan düşüntülü bir yapıdır. Bu, yeni bir demokrasi biçimi icat etmeye gerek olmadığı anlamına gelir. Temsili demokrasinin krizi, onun doğal halidir, çünkü yönetenler ve yönetilenler arasında kaçınılmaz bir boşluk vardır: seçilmişler, egemen halk adına yönetir ve ikincisinin iradesine güvenir. Temsili demokrasi, kaçamayacağı kendi tuzağını yaratmıştır. Halkı yönetilen, yani kendi iradesine tabi olarak gören siyasi bir sistemdir [4, s. 188]. Adil seçimler – hatta serflik, çünkü kararlar hala vatandaş olmayanlar tarafından veriliyor. Ancak gördüğümüz gibi, e-demokrasi kavramları bile, bir dereceye kadar, e-demokraside bile temsiliyet ilkesini reddetmeyen delegasyon teorilerine kaymaktadır. Bununla birlikte, dijital demokrasi vatandaş için yalnızca otoriter rejimler tarafından aktif olarak kullanılabilecek yönetime katılım yanılsaması yaratır.

E-demokrasinin etkinliği için koşullar aşağıdaki faktörlerle sınırlıdır:

1. Vatandaşların devlete olan güven düzeyi. E-demokrasinin mekanizmaları, elektronik algoritma sahiplerine en yüksek düzeyde güveni gerektirir. Algoritmaların dürüstlüğü ve kullanılabilirliği ile ilgili herhangi bir şüphe, süreçlere katılma isteksizliğine ve sonuç olarak daha fazla manipülasyon ve tahrifata yol açacaktır.

2. Siyasi liderlerin demokratik prosedürlerinde ve faaliyetlerinde yüksek düzeyde şeffaflık. Devletin, vatandaşlar için kamu makamlarının ve onları temsil eden kişilerin faaliyetleri hakkında bilgiye açıklık ve erişilebilirlik ilkeleri üzerine inşa edilmiş özel bir bilgi politikası olmalıdır.

3. Siyasi sınıfın bu tür karar alma biçimlerini dikkate alma ve destekleme motivasyonunun en üst düzeyde olması.

4. Barış zamanı. Aşağıda bunun hakkında daha ayrıntılı konuşacağız.

Elektronik demokrasi ve Modernite

E-demokrasinin etkinliği için yukarıdaki koşullar, varlığının temel ve ayrılmaz unsurlarıdır. Yukarıdaki unsurlardan herhangi birinin yokluğunda, dijital demokrasi, geri dönüşü neredeyse imkansız olan dijital otoriterliğe hızla kayabilir. Böyle bir fırsatın olmaması, dijital çağda ülkelerin, çalışan temel kamu kurumlarının başlangıçtaki varlığına veya yokluğuna bağlı olarak, gelişmiş özgür ve demokratik olmayan otoriter ülkeler olarak daha da derin bir şekilde bölünmesiyle haklı çıkıyor.

Bununla birlikte, dijital demokrasinin varlığı için koşulların her birinin sürdürülebilirlik derecesini analiz etmek ilginçtir.

Gelelim kitlesel katılım ve e-demokrasinin uygulanması için gerekli olan vatandaşların devlete yüksek düzeyde güven duyması faktörü. Güven düzeyindeki doğal dalgalanmaların yanı sıra bu alan, dijital teknolojilerin yaygınlaşmasından da önemli ölçüde etkilenmektedir. Devlet için büyük bir zorluk, diğer şeylerin yanı sıra faaliyetlerini değerlendirmek için yönlendirilebilen kontrolsüz bilgi akışıdır. Kullanıcılar, sorunsuz ve başarılı iletişimi bir tür norm olarak algılayarak, çevrimiçi olarak devlet kurumlarıyla etkileşime girme konusundaki olumsuz deneyimlerini paylaşmaya daha isteklidir. Bu nedenle, serbest ağ ilişkileri söz konusu olduğunda, devlete güven faktörü otomatik olarak risk bölgesine girer.

Demokratik bir devlet yeni koşullara olan güveni nasıl artırabilir veya en azından kaybetmeyebilir?

Güven oluşturmak için, sosyal açıdan önemli konularda oy kullanmak için elektronik platformlar oluşturmak yeterli değildir. Vatandaşların öncelikleri belirleme kurallarını anlamaları önemlidir, böylece oylama prosedürünün şeffaflığından şüphe duymazlar, böylece oylama sonuçları belirli hükümet kararlarında gerçekleşir. Aksi takdirde, etki tam tersi olur, ortaya çıkan hayal kırıklığı sadece nüfusun yetkililere yabancılaşmasını arttırır. Bilim adamları, vatandaşlar sorunu çözme konusundaki görüşlerini kamuya açık tartışmalarda savunmayı başaramazlarsa ve yetkililer taviz veremezlerse, güven seviyesinin keskin bir şekilde düşmeye başladığını bulmuşlardır [8, s. on beş].

Kamusal alanın dijitalleşmesi, vatandaşların kamu yönetim sistemine ilişkin beklentilerini etkileyen yeni bir bilgi ortamının ortaya çıkmasına neden olmuştur [5]. 

Devlet, güven risklerini en aza indirgemek için, vatandaşlar adına güven verici bir tutum elde etmeye yardımcı olan imajlar, fikirler ve değerler oluşturmak için çevrimiçi alandaki varlığını artırmaya ve dijital teknolojileri kullanmaya zorlanmaktadır. Bu başlı başına çok sarsıcı bir temeldir, aslında oldukça devletin kendisine ve siyasi sınıfın iradesine bağlıdır. Ancak bugün böyle bir irade varsa, bu kısa ve uzun vadede devam edeceğinin garantisini vermez.

Aynı argümanlar, güvenli bir şekilde demokratik prosedürlerde ve siyasi liderlerin faaliyetlerinde yüksek düzeyde şeffaflığı sürdürme ihtiyacına ve siyasi sınıfın siyasi sınıfın e-devleti dikkate almak ve desteklemek için yüksek düzeyde motivasyonu ihtiyacına güvenle atfedilebilir. -demokrasi prosedürleri. Bu faktörler, en ufak bir kurumsal başarısızlıkta doğrudan tersine değişebilen siyasi sınıfın iradesine derinden bağlıdır.

Yeni bir koronavirüs enfeksiyonunun yayılmasının neden olduğu krizle ilgili olaylar, bu süreçlerin iyi bir kanıtı oldu. Kriz, hükümetleri riskleri ve tehditleri yeniden değerlendirmeye ve faaliyetlerinin siyasi ve etik önceliklerini tamamen yeniden düşünmeye zorladı.

D. Chandler’ın yazdığı gibi, “yaşamdan (sosyal, politik ve ekonomik) uzaklaşmanın yeni etik “politikası”, eski biyopolitik “çıplak yaşam” anlayışını, yaşamı politik bağlamın dışında yıkıyor. Artık etik ilkelerin merkezine bir kez daha “çıplak hayat” yerleştirilmekte ve uçan gerçekliğin gerisinde kalan biçimsel siyaset sorunsallaştırılmakta veya dışlanmaktadır. Böyle bir otoriter dünya görüşü, geçmişin modellerinden çok farklıdır ve “insan merkezli otoriteryanizm” olarak daha iyi anlaşılır [7, s. 152].

Kriz, “barış zamanı” faktörünün yokluğunda sorunun toplumun kendisinde olabileceğini göstermiştir. Kıtlık oluşturacak olanlar panik içindeki insanlardır, iletişim kurarak ve etrafta dolaşarak kendilerini ve başkalarını riske atan ve enfeksiyonun yayılmasının unsurları olan insanlardır. Böylece politikacılar, insanların tehlikeli derecede irrasyonel ve zayıf oldukları ve sadece başkalarından değil, kendilerinden de korunmaya ihtiyaçları olduğu sonucuna varırlar.

Sonuç olarak, en liberal ve demokratik politikacılar sınıfı bile, yalnızca kolektif zekânın kararlarına ve pozisyonlarına güvenme hakkına sahip değildir; toplumu kendisinden korumak için hızlı, kararlı ve münhasıran kendi başına hareket etmek zorundadır.

Böylece kriz sayesinde devletin rolü bir kez daha teyit edilmiş oldu. Küreselleşme süreçleri bağlamında, önceden belirli ekonomik zorunlulukların devlet politikasından daha önemli olduğuna inanılıyordu. Ancak acil önlem alınması gerektiğinde, bunları alan devletti. Sorunlar kapsam olarak küresel olabilir, ancak ulusal düzeydeki tepki çok önemliydi [6, s. 166].

Öte yandan kriz, başta devlet olmak üzere çok taraflı kurumların ve ortak sorun çözmenin belirleyici rolünü bir kez daha göstermiştir. Zamanımızın kriz dönemlerinde sivil toplumun rolü ile ilgilidir. Genel olarak, doktorların işini kolaylaştıran ve nüfusun en savunmasız kesimlerinin kendi kendini tecrit etmesini sağlayanlar, çoğunlukla sivil toplum kurumlarıydı. Aynı zamanda, sivil toplumun tamamen çevrimiçi olamayacağı, gerçek hayatta gerekli olduğu kesinlikle ortaya çıktı. Sivil ve ticari kuruluşların COVID-19’un yayılmasına karşı mücadeleye katılım derecesi, büyük ölçüde bu aylarda nüfusun yaşam kalitesine bağlıydı [6, s. 167-168].

Sivil toplumun demokrasinin temeli olduğu tezi yeni değil, ancak 2020 krizi, sivil toplumun “barış zamanı” faktörünün yokluğunda bile demokratik bir devletin temel direği olabileceğini gösterdi.

Bu, e-demokrasi bağlamında ne anlama geliyor? E-demokrasinin varlığının ve etkinliğinin koşullarının çok esnek olduğunu görüyoruz. Ve bugün var olsalar bile kısa vadede aynı ölçüde varlıklarını garanti etmek zordur. E-demokrasinin etkin işleyişi için gerekli koşulların kırılganlığını ve istikrarsızlığını ancak gelişmiş ve istikrarlı, hareketli ve kendi kendini üreten bir sivil toplum dengeleyebilir.

Aynı zamanda, devletin vatandaşlarla internet üzerinden etkileşimini ve e-demokrasi araçlarının sivil toplum tarafından yaratılmasını karıştırmamak son derece önemlidir. Devlet tarafından iletişim kanallarının yaratılması, e-demokrasi için yalnızca sivil toplum tarafından garanti edilebilecek çeşitli, bağımsız, sürdürülebilir bir temelin yaratılması anlamına gelmez. Ayrıca, dijital teknolojilerin devlet tarafından vatandaşlarla ilişkilerde kullanımı (en çeşitli olmasına rağmen) dijital demokrasi olarak adlandırılamaz, çünkü modern teknolojilerin kullanımı gücün otomatik olarak çeşitlendirilmesi anlamına gelmez.

E-demokrasi dediğimizde teorik olarak sivil toplum ve devletin dijital platformlarda etkileşiminde ortaya çıkan kamu-devlet öz yönetimini kastediyoruz. Aynı zamanda bu tür bir etkileşimin, otoriteler tarafından yapay olarak oluşturulmuş veya taklit kurumlar çerçevesinde taklit kuruluşlarla taklit edilmesinden bahsetmiyoruz. Bu sürece, özel olarak kısıtlayıcı mekanizmalar olmaksızın katılmak isteyen herkesi dahil etmek önemlidir.

Elbette, çeşitli platformlarda e-demokrasinin oluşum mekanizması, çok sayıda mevcut dijital gerçekliğe rastlıyor ve bunlar kuşkusuz e-demokrasinin temelinin aşağıdan oluşmasına bir tür engel teşkil ediyor. Bu gerçekler şunları içerir:

1. Otoriter Devletlerde İnterneti Kontrol Eden ve Kısıtlayan Yasalar

İnternette içeriğin engellenmesi ve vatandaşlar üzerinde casusluk yapılması da internette sivil toplumun gelişmesini engelleyen yapay yöntemlerdir. Ancak, bu tür olaylara ve engellere rağmen, İnternet hala nispeten kontrolsüz bir alan olmaya devam ediyor – toplumun öz-örgütlenmesi için fırsatlar sağladığı için sivil faaliyetler için bir üreme alanı [11, s. sekiz].

Bununla birlikte, çevrimiçi düzenlemeyle ilgili belirli kanun yaptırımı uygulamaları daha zararlı olabilir: sosyal ağlardaki paylaşımlar, gönderiler ve yorumlar için tutuklamalar ve mahkumiyetler yalnızca gelecekte otosansüre yol açmakla kalmaz, aynı zamanda insanların bunu reddedebileceği gerçeğine de yol açar. çevrimiçi sivil toplum faaliyetlerine katılmak.

2. Mevcut sosyal ve İnternet platformları

Bu tür platformların varlığı gerçeği, ideal olarak vatandaşların hangi platformlara ve neye ihtiyaç duyup duymadıklarına bağımsız olarak karar vermeleri gerektiğinde, aşağıdan e-demokrasinin oluşumunun önünde bir tür engeldir. Bununla birlikte, halihazırda var olan Facebook, Google, Apple vb., içinde yaşadığımız büyük çok uluslu şirketleri temsil eden bir tür beşinci güç haline geliyor. Tek tek devletlerin sermayesi ve etkisi ile karşılaştırılabilir sermaye ve etkiye sahiptirler ve topluma muazzam sorular sorarlar: “Bu güç nasıl düzenlenir? Nasıl kontrol edilir? Ona nasıl güvenebilirim?”

Sivil toplum bu beşinci güçle çalışmaya başlamalıdır – bu tür kampanyaların politika oluşturma sürecine ve bunların işleyiş biçimlerine katılmak için. Aksi takdirde, devletin baskı ve sansüründen doğan sivil toplumun kaynakları, küresel ağ platformlarının olası sansürü altında derhal iktidara düşecek, bunun için tüm olanaklar zaten mevcut ve potansiyel birikmeye devam ediyor.

3. Şiddet İçeriği Paylaşmak ve Sansürü Gerektirmek

İnternette özgürlüğün sadece iyilik ve adalet fikirlerinin yayılması için değil, aynı zamanda çeşitli türden nefret içeriklerinin yayılması için de fırsatlar sağlayacağının çok iyi farkındayız. Ve e-demokrasinin ortaya çıkmasının temel tehlikesi, hangi içeriğin kabul edilebilir olduğunu ve neyin kovuşturulması gerektiğini belirlemede burada yatıyor. Ne yapay zeka kullanan yasa dışı içeriğin tanımının ne de kaynakların engellenmesinin uygunsuz içeriğin kaybolmasına yol açmayacağı, ancak özgür bir benlik için neyin kabul edilebilir olduğunu belirleme hakkına kimin sahip olduğu konusunda yeni soruları gündeme getireceği açıktır. toplumu yöneten ve olmayan [11, s. 7].

4. Sivil örgütlerin kendilerinin geniş bir kitleyle diyalog başlatması zordur

Bu tür organizasyonların zaten geniş bir hayran kitlesi var, hayranları, onlara para verenler, onları destekleyenler, etkinliklere gidenler [9, s. elli]. Ancak bu döngü sınırlı ve sonlu, çünkü yerleşik bir görüş sistemine sahip çok az insan var. Başlangıçta ne yaptığınızı umursamayan insanlarla nasıl konuşulur? Özgür bilgi alanında sivil toplumun karşısına çıkan yeni bir soru.

Ancak bir e-demokrasi inşa etmek için sadece küresel ağda özgürlüğe ulaşmak yeterli değil, sivil topluma İnternet konularında bir politika döndürmek daha önemlidir. Ve ancak o zaman siyaseti çevrimiçi alana aktarın. Teknolojik kontrol değil, siyaset.

E-demokrasi ancak yukarıdan değil, sivil toplumun ihtiyaçları aracılığıyla oluşturulduğunda sürdürülebilirlik şansına sahip olur. Bu durumda e-demokrasi prosedürlerine olan güven düzeyi toplumun kendisi tarafından belirleneceği için sürekli olarak yüksek olacaktır. Süreçlerin iç rekabeti nedeniyle bir düzeyde şeffaflık gerekecektir. E-demokrasi doğrudan ona bağlı olmayacağı ve ortak faaliyetlerle “barış zamanı” faktörünün aşılacağı için, siyasi sınıfın bu karar alma biçimini dikkate alma ve destekleme motivasyonu aslında gerekli bile olmayacak. sivil toplum (e-demokrasi araçlarıyla) ve devlet.

Dijital Otoriterleşme ve İnsan Hakları

Feldstein (2020) araştırdığı 176 ülkenin en azından 75 ülkenin yapay zeka aracılığıyla gözetleme tekniklerini kullandığını ve Çin’in dijital otoriterliği yaymada öncü ülkelerden biri olduğunu belirtmiştir. Hükümetler yüz tanıma, güvenli şehir platformları kurarak gözetlemeyi sağlamaktadır (Feldstein, 2020).

Çin hükümeti vatandaşlarına gözetleme tekniği olarak sosyal kredi sistemini uygulamaktadır. Bu sisteme göre vatandaşlar aldıkları puanlara göre ödül ve cezaya tabiidirler; ölçümler yüz tanıma, sosyal medya kullanımı ve yapay zekâ teknolojileri üzerinden değerlendirmektedir (NTV, 2020).  Çin hükümeti ulusal ya da yabancı gazetecilerin hesaplarına siber saldırılar düzenlemekte, firmalara ve kişilere “cn” uzantısını zorunlu tutmak, suni kitle oluşturarak internet gündemini belirlemeye çalışmaktadır (Oğuz, 2018, s. 113).

Muhalefeti denetlemek için “veri yerelleştirme” tekniği de kullanılmaktadır. Özellikle Rusya ve Çin “Snowden” olayı sonrası vatandaşlarının verilerinin ulus içinde kalmasını sağlayacak birçok yasa çıkarttı (Oğuz, 2018, s. 117). Ayrıca Rusya SORM ve Çin Green Dam Youth Escort programlarıyla muhalifleri doğrudan gözetleyebilirler (s. 117)

NSO Group’un ürettiği casus yazılım Pegasus birçok aktiviste ve gazeteciye yönelik kullanılmaktadır. Birçok ülke bu casus yazılımı satın almaktadır. Bunun örneklerinden biri de Fas hükümetinin gazeteci Ömer Radi’nin telefonuna gizlice Pegasus casus yazılımını yükleyerek siber saldırılar gerçekleştirmesidir (Uluslararası Af Örgütü, 2020). Gazeteci Ömer Radi, Fas hükümetinin insan hakları ihlallerini ve yolsuzluklarını eleştiren bir tweet attığı için 17 Mart 2020’de hapis cezasına çarptırılıp denetimli serbestlikten faydalanmıştır (Uluslararası Af Örgütü, 2020). Bu örnekten de görüldüğü gibi bazı rejimlerde vatandaşların hapis cezasıyla siber alandan geri çekilmesi amaçlanmaktadır.

Uluslararası Af Örgütü Müdür Yardımcısı Danna Ingleton Fas hükümetinin dijital gözetimi arttırdığını ve gazetecilere uyguladığı ihlallerin bitmesi gerektiğini bildirmiştir (Uluslararası Af Örgütü, 20.06.2020). Uluslararası Af Örgütü NSO Group’un ürettiği Pegasus casus yazılımının Meksika’da gazetecilere ve milletvekillerine, Suudi aktivistlerden Ömer Abdülaziz, Yahya Assiri ve Ghanem El-Masarir’e, Birleşik Arap Emirlikleri vatandaşı olan ödüllü insan hakları kampanyacısı Ahmed Mansur’a ve Suudi muhalif Cemal Kaşıkçı’ya karşı kullanıldığı düşünmektedir (Uluslararası Af Örgütü, 2020).

Pakistan, Umman ve Suudi Arabistan merkezli sivil toplum kuruluşları bireysel iradenin yasalar ve cezalar aracılığıyla sınırlandırılmasını ve artan dijital otoriteryanizmi eleştirmektedir. Dijital otoriteryanizmin artmasıyla özgürlüklerin ve insan haklarının kötüye kullanımı da artmaktadır. (Shahbaz ve Funk, 2019, s. 1)

Pakistan merkezli İslamabad Stratejik Çalışmalar Enstütüsü’nden Misbah Mukhtar ve Saria Shahzad “Is India Heading Towards Digital Authoritanism?” (2021) adlı yayımladığı makalede Hindistan’ın dijital otoriterleşmeye doğru giden bir rejim olduğunu savunmaktadır. Milliyetçi bir parti olan Hindistan Halk Partisi’nin (Bharatiya Janata Party) siyasal otoritesini güçlendirmek için dijital otoriterleşme uygulamalarına başvurduğunu belirtmişler ve bu durumun örneklerini sunmuşlardır. Hindistan hükümetinin NSO şirketinin yazılımı aracılığıyla siyasetçilerin verilerini takip ettiğini belirtmişlerdir (s. 3). Hindistan’ın muhalif parti lideri Rahul Gandhi attığı tweette Hindistan başbakanı Modi’nin mesajlarını okuduğuna dair imada bulunan bir tweet paylaşmıştır (s. 2). Modi hükümeti ile artan bir otoriteryanizmin mevcut olduğunu ve teknoloji ile Hindistan halkı üzerinde bir kontrol sağlamaya çalıştığını düşünmektedirler (s.4).

Suudi Arabistan merkezli ALQST for Human Rights adlı kuruluş, NSO Group’un 28-29 Eylül’de Londra’da gerçekleşen “Uluslararası Güvenlik” başlıklı sergiye katılımını eleştirmek için bir nöbet etkinliği düzenlemiş ve bu etkinliğe ilişkin analiz yayımlamıştır. Analizde NSO Group’un Pegasus yazılımını suç ve terörizmi caydırmak için kullandığını savunmuş ve henüz yazılımın kötülüğüne ilişkin bir geri dönüş vermediğini belirtmiştir. (ALQST, 2021). Ancak verilere göre ALQST Yönetim Direktörü Alaa Al Siddik ve ALQST’nin kurucusu Yahya Asiri’nin Pegasus casus yazılımıyla takip edildiği ve 50.000’den fazla telefon numarasının bu casus yazılımda yer aldığı ortaya konulmuştur (ALQST, 2021).

Umman İnsan Hakları Merkezi (2020) “Oman’s Internal Security Service Law” adlı görüş yazısında Umman Sultan’ının gözetlemeyi meşru hale getirmesini eleştirmektedir. Umman Sultanlığının çıkarttığı bu yasada 8. madde istihbarata bireysel verilere ulaşma imkânı vermekte ve 10. madde de kişiler istihbaratın talep etmesi sonucunda bilgi vermek ve muhbirleri açıklamak zorundadır. Merkez 10. maddeden dolayı istihbarat görevlilerinin şantaj yapmasına neden olabileceği ihtimali üzerinde durmuştur. Umman Sultanı Haitham bin Tariq, İç Güvenlik Hizmeti altında Siber Savunma Merkezi kurmasıyla devletin güvenlik yaklaşımını meşrulaştırmaya çalıştığını vurgulamıştır. 

Otoriter rejimlerin siber alanda bu pratikleri neden uyguladığı sorusuna yanıt aranmalıdır. Örneklerden anlaşıldığı kadarıyla otoriter rejimlerin siber alanı bir propaganda aracı olarak algıladığı düşünülebilir. Kendi ideolojisini yaymak ve muhalif düşünceleri bastırmak için siber alandan faydalanmaktadır.

Birçok ülke gözetleme tekniklerini satın almakta ya da üretmektedir. Bu tekniklerin kullanılması bireysel ve toplumsal iradeyi etkilemektedir. Devletler bu durumu insan hakkı ihlalinden ziyade iç güvenlik meselesi olarak değerlendirmektedir. Devlet-birey arasındaki ilişkinin belirsizleşmeye başladığı söylenebilir.

Devletler her zaman gözetleme tekniklerini kullanmaktadır. Asıl önemli nokta gözetleme tekniklerinin bireysel haklara müdahale ettiği sınırların farkına varılmasıdır. Bilgi, devlet, toplum ve birey arasında bir uzlaşmayı gerektirmektedir. Devletlerin korkularından biri ulusötesi sınırlarda dağılan bilgi akışıdır ve bu bilgi akışını kontrol etmek istedikleri anlaşılmaktadır. Bu sebeple devlet güvenliği her zaman bireysel güvenliğin önüne geçmekte ve insan hakları ihlaline sebep olmaktadır.

Sonuç

Söylenenleri özetlemek gerekirse, toplumun dijital dönüşümü ve dijital süreçlerin siyaset düzleminde yaygınlaşması çağında e-katılım ve e- gibi mekanizmalardan kaçınmanın artık mümkün olmadığı söylenmelidir. Demokrasi. Ancak, her belirli toplumda ve her belirli ülkede, bu mekanizmalar kendi özellikleriyle uygulanabilir ve bu da dijital demokrasinin dijital otoriterliğe kaymasına yönelik tehditler oluşturabilir.

Dijital otoriterliğin biçimleri, varoluş koşulları ve yöntemleri şu anda e-demokrasi örneklerinden çok daha fazla var. Birçok yönden, hala büyük ölçüde teorik bir kavram olarak kaldığını belirtmekte fayda var. Ancak toplumun kapsamlı bir şekilde dijitalleşmesiyle, demokrasi – otoriterlik ikilemi bir yerde ortadan kalkmayacak ve bu nedenle dijital demokrasinin varlığının koşullarını aramak son derece acil bir görev olmaya devam ediyor.

Bu makalede ana hatlarıyla belirtilen, devlet düzeyinde ortaya konan dijital demokrasinin etkinliği için koşullar istikrarsızdır ve yeniden doğuşuna yönelik bir iç tehdit taşımaktadır. Ancak sivil toplum kurumları aracılığıyla dijital demokrasi mekanizmalarının oluşturulması, katılımcı uygulamaların sadece devlet faaliyeti ilkelerine dâhil edilmesi değil, aynı zamanda sivil örgütlere dayandırılması, sistemin istikrarının bir nevi garantisini oluşturmaktadır. 

Sivil toplumun kendisinin (partilerden mahalle örgütlerine kadar) canlı iletişim yapıları olarak kalırken, giderek ağ ilişkileri çerçevesinde işlediğini inkar etmek imkansızdır. Bu nedenle aşağıdan e-demokrasi hareketi zorunlu olarak iki yönlü olarak görülmektedir.  

Yazarın tüm Blog yazılarını bağlantıdan okuyabilirsiniz.

Yazarın 10. Sayı’mızda çıkan “Dijital Diplomasi” isimli yazısını okumak için bağlantıya tıklayınız.

Yazar: Dr. Bilal TANRIVERDİ

Kaynakça:

1. Kabanov Yu.A. Elektronik otoriterlik. Demokratik olmayan ülkelerde e-katılım enstitüsü // Politiya. 2016. Sayı 4. S. 36-55.

2. Castells M. Bilgi Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür: ÇEVİRİ. İngilizceden. bilimsel altında ed. O.I. Shkaratana. M.: GÜ SEÇ, 2000.

3. Nazarçuk A.V. Ağ toplumu kavramında sosyal zaman ve sosyal mekan // Felsefe Soruları. 2012. No. 9. S. 56-66.

4. Pilipenko A.N. Fransa: dijital demokrasiye doğru // Hukuk. Ekonomi Yüksek Okulu Dergisi. 2019. No. 4. S. 185-207.

5. Pushkareva G.V. Kamu yönetiminin kamusal alanına güven [Elektronik kaynak] // Kamu yönetimi. Elektronik Bülten. 2019. No. 76. URL:  (erişim tarihi: 09/15/2020).

6. Sakwa R. Sağduyu: yeniden başlatma // küresel siyasette Rusya. 2020. No. 3. S. 163-168.

7. Chandler D. Biyopolitika ve İnsan Merkezli Otoriterizmin Yükselişi // Küresel Politikada Rusya. 2020. №3. s. 148-154.

8. Boulianne S. Demokrasiye inanç inşa etmek: müzakereye dayalı olaylar, siyasi güven ve etkinlik // Siyasi Çalışmalar. 2019 Cilt 67(1). S. 4-30.

9. Boulianne S. Devrim mi Yapılıyor? Dünya genelinde sosyal medya etkileri // Bilgi, İletişim ve Toplum. 2019 Cilt 22. Sayı 1. S. 39-54.

10. Putnam R. Ayarlama, ayarlama: Amerika’da sosyal sermayenin Garip ortadan kaybolması // Siyaset Bilimi ve Politika. 1995 Cilt 28. No. 4. S. 664-683.

11. Steinert-Threlkeld ZC, Mocanu D., Vespignani A., Fowler J. Çevrimiçi sosyal ağlar ve çevrimdışı protesto // EPJ Data Science. 2015. Sayı 1. Cilt. 4. S. 1-9.

—ALQST (2021, 28 Eylül). Human Rights Groups Say No To NSO Group’s Participation In London Security Expo. Link: https://www.alqst.org/ar/post/human-rights-groups-say-no-to-nso-group-participation-in-london-security-expo

Feldstein, S (2020, 12 Şubat). When it Comes to Digital Authoritarianism, China is a Challenge. Texas National Security Review Link: https://warontherocks.com/2020/02/when-it-comes-to-digital-authoritarianism-china-is-a-challenge-but-not-the-only-challenge/

Shahbaz A.ve Funk A. (2019). Freedom House on Net: The Crisis of Social Media. Freedom House Link: https://freedomhouse.org/sites/default/files/2019-11/11042019_Report_FH_FOTN_2019_final_Public_Download.pdf

Khalil, L. (2020). Digital Authoritarianism, China and COVID. The Lowy Institute.

Link:https://www.lowyinstitute.org/sites/default/files/Khalil%2C%20Digital%20Authoritarianism%2C%20China%20and%20Covid_web_print_021120.pdf

Mukhtar, M. Shahzad, S. (2021). Is India Heading Towards Digital Authoritanism?. Institute of Strategic Studies Islamabad Link: https://issi.org.pk/wp-content/uploads/2021/09/IB_Misbah_and_Saira_Sept_13_2021.pdf

NTV (2020, 12 Şubat). Çin’de vatandaşlar davranışlarına göre puanlanacak (Sosyal kredi sistemi) https://www.ntv.com.tr

Oğuz, M. C. (2018). “Şebekeleşmiş Otoriteryanizm” ya da Otoriter Rejimlerin Siber Alanla İlişkisi: Rusya ve Çin Üzerine Bir Literatür İncelemesi. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, (31), 103-120.

Link: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/609660

Uluslararası Af Örgütü (2020, 22 Haziran). Hükümetler NSO Group sayesinde gözetlemeye ve saldırıya devam ediyor Link: https://www.amnesty.org.tr/icerik/hukumetler-nso-group-sayesinde-gozetlemeye-ve-saldiriya-devam-ediyor

Umman İnsan Hakları Merkezi (2021, 6 Eylül). Oman’s Internal Security Service Law.