CMK MADDE 128/A KAPSAMINDA KRİPTO HESABINI ASKIYA ALMA VE ELKOYMA TEDBİRLERİ

Konuk Yazar: Av. Fatih Köylü / Gate TR Hukuk Müşaviri

Giriş

Geleneksel finansal sistemlerin dijitalleşmesi ve kripto varlık ekosisteminin hızlı yükselişi, dolandırıcılık ile mal varlığına yönelik bilişim suçlarının yapısını köklü bir şekilde değiştirmiştir. Suçlular, elde ettikleri haksız kazançları saniyeler içinde farklı hesaplara, dijital cüzdanlara veya yurt dışı merkezli platformlara transfer edebilmektedir.

Bu durumla mücadele etmek amacıyla Ceza Muhakemesi Kanunu’na, bilişim suçları yoluyla elde edilen menfaatlerin bulunduğu hesapların dondurulmasını ve bu varlıklara el konulmasını düzenleyen 128/A maddesi eklenmiştir. Bu çalışma; mağdurlar, avukatlar ve bilişim hukuku uzmanları için CMK m. 128/A kapsamında uygulanan 48 saatlik askıya alma mekanizmasını, şüpheli işlem takibini, el koyma usullerini ve Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarının genişleyen yasal yükümlülüklerini ele almaktadır.

Yasal Düzenlemenin Arka Planı

Bilişim ve teknoloji hukuku alanındaki en büyük zorluklardan biri, suçun işleniş hızı ile yargı mekanizmalarının müdahale hızı arasındaki büyük farktır. Özellikle kripto varlık platformları üzerinden gerçekleştirilen nitelikli dolandırıcılık vakalarında, mağdurlara ait varlıklar dakikalar içinde takibi zor olan soğuk cüzdanlara veya merkeziyetsiz borsalara aktarılmaktadır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun taşınmazlara, hak ve alacaklara el konulmasını düzenleyen klasik 128. maddesi, bu tür hızlı dijital transferleri durdurmakta yetersiz kalmaktaydı. Siber suçlarla daha etkin mücadele etmek amacıyla kanun koyucu, doğrudan finansal kuruluşlara ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarına hesap dondurma veya askıya alma yetkisi tanıyan, bilişim suçlarına özgü CMK 128/A maddesini ihdas etmiştir.

CMK Madde 128/A’nın Uygulama Alanı ve Kapsamındaki Suçlar

Yeni düzenleme, her suç tipi için değil; dijital mal varlığı transferlerinin yoğun yaşandığı ve mağduriyetlerin anlık geliştiği belirli suç tipleri için öngörülmüştür. Kanun metni uyarınca bu tedbirin uygulanabilmesi için Türk Ceza Kanunu’nda yer alan Nitelikli hırsızlığın sadece bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle işlenen hali (TCK m. 142/2-e), Nitelikli dolandırıcılığın sadece bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması (TCK m. 158/1-f) ve kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması (TCK m. 158/1-l) suretiyle işlenen halleri, veya Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK m. 245) suçlarından birinin işlendiğine dair makul şüphe bulunması şarttır. Söz konusu suçlardan herhangi birinin işlendiği yönünde makul şüphe oluşması durumunda; bankalar, ödeme hizmeti sağlayıcıları veya kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdinde gerçekleştirilen ya da teşebbüs aşamasında kalan işlemlere konu olan tüm hesapların askıya alınması gündeme gelecektir.

Doğrudan Müdahale: 48 Saatlik Askıya Alma Mekanizması

CMK Madde 128/A ile getirilen en önemli yenilik, adli makamların kararı beklenmeksizin doğrudan finansal kurumlara inisiyatif kullanma yetkisinin tanınmış olmasıdır. İlgili kanun hükmü uyarınca, belirtilen suçların işlendiğine dair makul şüphe bulunması durumunda; bankalar, ödeme hizmeti sağlayıcıları veya kripto varlık hizmet sağlayıcıları, ilgili hesabı 48 saate kadar doğrudan askıya alma kararı verebilmektedir. Askıya alma işlemini gerçekleştiren finansal kuruluş, bu işlemi ve hesap hareketlerini tüm dayanak belgeleriyle birlikte derhal Cumhuriyet başsavcılığına bildirmekle yükümlüdür. Aynı zamanda şeffaflık ilkesi gereği, yapılan işlem hakkında hesap sahibine de bilgi verilir. Hesabı askıya alınan kişi, bu kısıtlamanın kaldırılması talebiyle doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına başvuruda bulunabilir. Savcılık makamı, mülkiyet hakkı gibi temel hak ve özgürlüklerin korunması amacıyla bu başvuru hakkında 24 saat içinde bir karar vermek zorundadır.

Zincirleme Takip: Fonların Başka Kurumlara Transfer Edilmesi Durumu

Kripto varlık dolandırıcılıklarında faillerin en sık başvurduğu yöntem, çalınan varlıkların izini kaybettirmek amacıyla bu varlıkları tek bir platformda tutmayıp saniyeler içinde farklı borsalar ve bankalar arasında “şirinleme” yöntemiyle transfer etmesidir. CMK 128/A maddesi, bu zincirleme para aklama ve varlık kaçırma operasyonlarını engellemek amacıyla güçlü bir bildirim yükümlülüğü getirmiştir. Askıya alma işlemi tamamlanmadan önce suça konu varlığın başka bir finansal kuruma aktarıldığının tespit edilmesi halinde; işlemi başlatan banka veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı, fonun transfer edildiği ilgili kuruma durumu gecikmeksizin bildirmekle yükümlüdür. Bu sayede, mağdurun varlığı bir platformdan diğerine aktarıldığında, gönderici kurumun uyarısıyla alıcı kurum da ilgili hesabı 48 saat süreyle askıya alabilecektir.

Savcılık ve Hâkimlik Aşaması: Resmi Elkoyma Kararı

Finansal kuruluşlarca uygulanan 48 saatlik askıya alma işlemi geçici nitelikte bir tedbirdir. Bu sürecin kalıcı bir hukuki statü kazanabilmesi için işlemin elkoyma kararına dönüştürülmesi zorunludur. Kanun uyarınca; kuruluşlar tarafından veya savcılık talimatıyla askıya alınan hesaplardaki suça konu varlıklara, 48 saatlik askıya alma süresi içinde hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle el konulabilir. Elkoyma işleminin hâkim kararı olmaksızın doğrudan savcı tarafından yapılması durumunda, bu işlem 24 saat içinde görevli hâkimin onayına sunulmalıdır. Hâkim, kararını elkoyma tarihinden itibaren 48 saat içinde açıklamakla yükümlüdür; aksi takdirde elkoyma işlemi kendiliğinden hükümsüz kalır ve hesap üzerindeki kısıtlama kalkar. Uygulayıcı açısından sağlanan en kritik yasal kolaylık ise CMK 128. maddede öngörülen ve süreci aylarca uzatabilen şartların, CMK 128/A kapsamındaki bilişim ve kripto suçları için aranmamasıdır. Bu istisna, yargı makamlarının kripto dolandırıcılıklarına karşı siber hızda refleks göstermesine olanak tanımıştır.

Varlıkların İadesi ve Kurumların Sorumluluk Rejimi

Elkoyma işleminin temel amacı, haksız kazanç elde eden failin cezalandırılmasının yanı sıra mağdurun maddi zararının giderilmesidir. Kanun bu hususu açıkça düzenlemiştir: El konulan varlığın suçtan zarar gören mağdura ait olduğunun tespit edilmesi durumunda, bu varlıklar yargılama sürecinin tamamlanması beklenmeksizin, soruşturma veya kovuşturma evresinde doğrudan hak sahibine iade edilir. Makul şüphe üzerine müşterisinin hesabını donduran kripto varlık hizmet sağlayıcıları veya bankaların, işlemleri engellenen müşteriler tarafından açılabilecek tazminat davalarına karşı korunması amacıyla yasal bir güvence oluşturulmuştur. Bu madde kapsamında askıya alma kararı veren gerçek ve tüzel kişilerin hukuki sorumluluğu bulunmamaktadır.

Müşteki Vekili İçin Pratik Yol Haritası

Kripto varlık dolandırıcılığı veya cüzdan boşaltma vakalarında mağdur vekillerinin izlemesi gereken strateji, artık CMK 128/A çerçevesinde şekillenmelidir. Müvekkilinin varlıklarının çalındığını tespit eden bir avukatın, klasik yöntem olan savcılığa şikayet dilekçesi verip günlerce müzekkere yazılmasını beklemek yerine, eş zamanlı ve dinamik bir süreç yürütmesi büyük önem arz etmektedir:

  • Platforma Doğrudan Başvuru: İşlem kayıtları, TXID kodları ve hedef cüzdan adresleri derlenerek, varlıkların transfer edildiği kripto varlık hizmet sağlayıcısına derhal resmi bildirim yapılmalıdır. Bu bildirimde, CMK 128/A uyarınca makul şüphe kapsamında hesabın 48 saat süreyle acilen askıya alınması talep edilmelidir.
  • Savcılık Başvurusu: Platformun hesabı askıya almasıyla kazanılan bu kritik zaman dilimi içerisinde, nöbetçi Cumhuriyet başsavcılığına başvurularak CMK 128/A’nın dördüncü fıkrası kapsamında resmi elkoyma ve hâkim onayı kararı çıkartılmalıdır.

Eğer fonlar henüz failin borsa üzerindeki cüzdanından soğuk cüzdanlara aktarılmamışsa, bu çift yönlü strateji sayesinde varlıklar dondurulabilecek ve soruşturma aşamasında iadesi mümkün olacaktır.

Sonuç

Teknolojinin gelişimiyle ortaya çıkan yeni nesil mal varlığı suçları, ceza muhakemesi hukukunun da dijitalleşmesini ve hızlanmasını zorunlu kılmıştır. CMK Madde 128/A, kripto varlık borsalarına ve ödeme kuruluşlarına “ilk müdahale” yetkisi vererek, fail ile yargı arasındaki zaman yarışında mağdura büyük bir avantaj sağlamıştır.

Bilişim avukatlarının bu yeni mekanizmayı proaktif bir şekilde kullanması, siber dolandırıcılık vakalarındaki tahsilat oranlarını önemli ölçüde artıracaktır. Kurumların tazminat sorumluluğu korkusu taşımadan inisiyatif alabilmesi ve savcılık makamlarının uzun rapor süreçlerini beklemeksizin elkoyma kararı verebilmesi, Türkiye’de bilişim suçlarıyla mücadelede atılmış devrim niteliğinde bir adımdır.

Konuk Yazar: Av. Fatih Köylü / Gate TR Hukuk Müşaviri

Kaynakça

  • 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu. (2004, 4 Aralık). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 25673, 17 Aralık 2004). 7571 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler.
  • 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu. (2004, 26 Eylül). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 25611, 12 Ekim 2004).
  • 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu. (2012, 6 Aralık). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 28513, 30 Aralık 2012).